Πυρηνική σύντηξη:Επεξήγηση - Ορισμός, διαδικασία και δυναμικό

Η πυρηνική σύντηξη συνδυάζει δύο ή περισσότερους ελαφρύτερους ατομικούς πυρήνες για να σχηματίσει έναν ή περισσότερους βαρύτερους πυρήνες. Όταν οι ελαφροί πυρήνες συνδυάζονται, η σύντηξη απελευθερώνει ενέργεια.

Πυρηνική σύντηξη είναι ένας τύπος πυρηνικής αντίδρασης όπου δύο ή περισσότεροι ατομικοί πυρήνες συνδυάζονται και σχηματίζουν έναν ή περισσότερους βαρύτερους πυρήνες. Η διαδικασία της σύντηξης σχηματίζει πολλά από τα στοιχεία του περιοδικού πίνακα, καθώς προσφέρει μια ευκαιρία για απεριόριστη παραγωγή ενέργειας.

• Η σύντηξη συνδυάζει δύο ή περισσότερους πυρήνες, σχηματίζοντας έναν ή περισσότερους βαρύτερους πυρήνες.
• Όταν οι ελαφροί πυρήνες υφίστανται σύντηξη, όπως το δευτέριο και το τρίτιο, η αντίδραση απελευθερώνει ενέργεια. Ωστόσο, ο συνδυασμός βαρέων πυρήνων απαιτεί στην πραγματικότητα περισσότερη ενέργεια από αυτή που απελευθερώνεται.
• Η σύντηξη συμβαίνει φυσικά στα αστέρια. Η βόμβα υδρογόνου είναι ένα παράδειγμα τεχνητής σύντηξης. Η ελεγχόμενη τεχνητή σύντηξη υπόσχεται ως χρήσιμη πηγή ενέργειας.

Πυρηνική σύντηξη εναντίον πυρηνικής σχάσης (Παραδείγματα)

Η πυρηνική σύντηξη και η πυρηνική σχάση είναι και οι δύο πυρηνικές αντιδράσεις, αλλά είναι αντίθετες διαδικασίες η μία από την άλλη. Ενώ η σύντηξη συνδυάζει πυρήνες, η σχάση τους χωρίζει. Για παράδειγμα:

• Πυρηνική σύντηξη :Συνδυάζοντας τα ισότοπα υδρογόνου δευτερίου (Η2) και τριτίου (Η3) σχηματίζεται ήλιο (Η4). Η αντίδραση απελευθερώνει ένα νετρόνιο και ενέργεια. Κάθε πυρήνας δευτερίου και τριτίου περιέχει ένα πρωτόνιο. Το δευτέριο έχει ένα νετρόνιο, ενώ το τρίτιο δύο. Ο πυρήνας του ηλίου έχει δύο πρωτόνια και δύο νετρόνια.
• Πυρηνική σχάση :Όταν ένα ενεργητικό νετρόνιο αλληλεπιδρά με έναν πυρήνα ουρανίου-235 (U235) (92 πρωτόνια και 143 νετρόνια), το άτομο ουρανίου διασπάται. Ένα πιθανό αποτέλεσμα είναι ένας πυρήνας κυπτόν-91 (36 πρωτόνια και 55 νετρόνια), ένας πυρήνας βαρίου-142 (56 πρωτόνια και 86 νετρόνια), τρία νετρόνια και ενέργεια.

Τόσο στη σύντηξη όσο και στη σχάση, ο αριθμός των πρωτονίων και των νετρονίων είναι ο ίδιος και στις δύο πλευρές της αντίδρασης. Η ενέργεια που απελευθερώνεται σε αυτές τις αντιδράσεις προέρχεται από την πυρηνική ενέργεια δέσμευσης που συγκρατεί τα πρωτόνια και τα νετρόνια μαζί στον ατομικό πυρήνα. Ένας ατομικός πυρήνας έχει μεγαλύτερη μάζα από το άθροισμα των πρωτονίων και των νετρονίων του από μόνος του. Αυτό συμβαίνει επειδή η ενέργεια δέσμευσης έχει φαινομενική μάζα. Υπάρχει διατήρηση της μάζας και της ενέργειας, αλλά θυμηθείτε από τη διάσημη εξίσωση του Αϊνστάιν E=mc2 ότι η ενέργεια και η μάζα μπορούν να μετατραπούν η μία στην άλλη. Έτσι, η σύντηξη απελευθερώνει ενέργεια όταν συνδυάζονται ελαφροί ατομικοί πυρήνες. Από την άλλη πλευρά, η σχάση απελευθερώνει ενέργεια όταν ένας βαρύς ατομικός πυρήνας διασπάται. Η σύντηξη απαιτεί περισσότερη ενέργεια από όση απελευθερώνει όταν συνδυάζονται βαρείς πυρήνες, ενώ η σχάση παίρνει περισσότερη ενέργεια από όση ελευθερώνει όταν διασπώνται ελαφροί πυρήνες.

Πώς λειτουργεί η πυρηνική σύντηξη

Η σύντηξη συμβαίνει μόνο όταν δύο πυρήνες ενώνονται αρκετά στενά για να ξεπεράσουν την απώθηση μεταξύ των θετικών ηλεκτρικών φορτίων των πρωτονίων στους πυρήνες τους. Όταν η απόσταση μεταξύ των πυρήνων είναι αρκετά μικρή, η ισχυρή πυρηνική δύναμη κολλά τα νουκλεόνια (πρωτόνια και νετρόνια) μεταξύ τους, σχηματίζοντας έναν νέο, μεγαλύτερο πυρήνα. Αυτό λειτουργεί επειδή η ισχυρή δύναμη είναι (όπως μπορείτε να μαντέψετε από το όνομά της) ισχυρότερη από την ηλεκτροστατική απώθηση. Ωστόσο, δρα μόνο σε πολύ μικρή απόσταση.

Φυσική σύντηξη στα αστέρια

Η σύντηξη συμβαίνει στα αστέρια επειδή είναι τόσο μαζικά που η βαρύτητα φέρνει τους πυρήνες κοντά μεταξύ τους. Κυρίως αυτοί οι πυρήνες είναι υδρογόνο και ήλιο, αν και τα αστέρια σχηματίζουν και άλλα στοιχεία μέσω της πυρηνοσύνθεσης. Τα ηλεκτρόνια δεν παίζουν ρόλο επειδή η ακραία πίεση και θερμοκρασία μέσα σε ένα αστέρι ιονίζει τα άτομα σε πλάσμα.

Τεχνητή σύντηξη

Στη Γη, η σύντηξη είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί ή τουλάχιστον να ελεγχθεί. Αντί της τεράστιας μάζας και της βαρύτητας, οι επιστήμονες εφαρμόζουν την ακραία θερμοκρασία και πίεση με διαφορετικό τρόπο από ό,τι στα αστέρια. Η πρώτη επιτυχημένη συσκευή σύντηξης της ανθρωπότητας ήταν μια συσκευή ενισχυμένης σχάσης στην ατομική δοκιμή του θερμοκηπίου το 1951. Εδώ, η σχάση παρείχε τη συμπίεση και τη θερμότητα για τη σύντηξη. Η πρώτη αληθινή συσκευή σύντηξης ήταν η δοκιμή Ivy Mike του 1952. Το καύσιμο για τον Ivy Mike ήταν το κρυογονικό υγρό δευτέριο. Οι βόμβες που έπεσαν στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι ήταν βόμβες ατομικής σχάσης. Πολύ πιο ισχυρά θερμοπυρηνικά όπλα συνδυάζουν σχάση και σύντηξη.

Προκλήσεις για την τεχνητή σύντηξη:Καύσιμα και περιορισμός

Η αξιοποίηση της σύντηξης για ενέργεια είναι δύσκολη, απαιτεί το σωστό καύσιμο και ένα μέσο περιορισμού.

Καύσιμα

Υπάρχουν σχετικά λίγες αντιδράσεις με κατάλληλες διατομές για χρήση ως καύσιμο:

• H2 + H3 → He4 + n0
• H2 + H2 → H3 + p+
• H2 + H2 → He3 + n0
• H2 + He3 → He4 + p+
• He3 + He3 → He4 + 2p+
• He3 + H3 → He4 + H2
• H2 + Li6 → 2 He4 ή He3 +He4 + n0 ή Li7 + p+ ή Be7 + n0
• Li6 + p+ → He4 + He3
• Li6 + He3 → 2 He4 + p+
• B11 + p+ → 3 He4

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι αντιδράσεις περιλαμβάνουν δύο αντιδρώντα. Ενώ η σύντηξη λαμβάνει χώρα με τρία αντιδραστήρια, η πιθανότητα να ενωθούν οι πυρήνες χωρίς την πυκνότητα που βρίσκεται μέσα σε ένα αστέρι δεν είναι αρκετά υψηλή. Οι πυρήνες των αντιδρώντων είναι μικροί, επειδή η ευκολία του να εξαναγκαστούν οι πυρήνες μαζί είναι ευθέως ανάλογη με τον αριθμό των πρωτονίων που εμπλέκονται (τον ατομικό αριθμό των ατόμων).

Περιορισμός

Περιορισμός είναι η μέθοδος συγκέντρωσης των αντιδρώντων. Το πλάσμα είναι τόσο ζεστό που δεν μπορεί να αγγίξει το τοίχωμα του δοχείου και πρέπει να βρίσκεται σε κενό. Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι υψηλές πιέσεις κάνουν τον εγκλεισμό δύσκολο. Υπάρχουν τέσσερις κύριες μέθοδοι εγκλεισμού:

• Βαρυτικός περιορισμός :Έτσι κάνουν τα αστέρια τη σύντηξη. Προς το παρόν, δεν μπορούμε να επαναλάβουμε αυτήν τη μέθοδο εξαναγκασμού πυρήνων μαζί.
• Μαγνητικός περιορισμός :Ο μαγνητικός περιορισμός παγιδεύει τους πυρήνες επειδή τα φορτισμένα σωματίδια ακολουθούν τις γραμμές μαγνητικού πεδίου. Ένα tokamak χρησιμοποιεί μαγνήτες για τον περιορισμό του πλάσματος μέσα σε έναν δακτύλιο ή έναν δακτύλιο.
• Αδρανειακός περιορισμός :Ο αδρανειακός περιορισμός δίνει ενέργεια στο καύσιμο σύντηξης, θερμαίνοντάς το και πιέζοντάς το στιγμιαία. Οι βόμβες υδρογόνου χρησιμοποιούν ακτίνες Χ που απελευθερώνονται από τη σχάση για αδρανειακό περιορισμό που ξεκινά τη σύντηξη. Οι εναλλακτικές λύσεις για τις ακτίνες Χ περιλαμβάνουν εκρήξεις, λέιζερ ή ακτίνες ιόντων.
• Ηλεκτροστατικός περιορισμός :Ο ηλεκτροστατικός περιορισμός παγιδεύει ιόντα εντός ηλεκτροστατικών πεδίων. Για παράδειγμα, ένας τήκτης περιέχει μια κάθοδο μέσα σε ένα συρμάτινο κλωβό ανόδου. Το αρνητικά φορτισμένο κλουβί προσελκύει θετικά ιόντα. Αν χάσουν το κλουβί, μπορεί να συγκρουστούν μεταξύ τους και να συγχωνευτούν.

Αναφορές

• Bethe, Hans A. (1950). «Η βόμβα υδρογόνου». Bulletin of the Atomic Scientists . 6 (4):99–104. doi:10.1080/00963402.1950.11461231
• Eddington, A.S. (1920). «Η εσωτερική σύσταση των αστεριών». Φύση . 106 (2653):14–20. doi:10.1038/106014a0
• Janev, R.K. (επιμ.) (1995). Ατομικές και μοριακές διεργασίες σε πλάσματα άκρων σύντηξης . Springer US. ISBN 978-1-4757-9319-2.
• Kikuchi, M.; Lackner, Κ.; Tran, M. Q. (2012). Φυσική σύντηξης . Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας. ISBN 9789201304100.
• Moses, E. I. (2009). «Η Εθνική Εγκατάσταση Ανάφλεξης:Ξεκινώντας μια νέα εποχή για την επιστήμη υψηλής ενεργειακής πυκνότητας». Φυσική του πλάσματος . 16 (4):041006. doi:10.1063/1.3116505