Κατανόηση του Θανάτου:Επιστημονική Εξερεύνηση της Θνησιμότητας
Imaginima/Getty Images
Οι άνθρωποι συλλογίζονται τη φύση του θανάτου από τους προϊστορικούς χρόνους, με αποδείξεις κηδειακών πρακτικών που χρονολογούνται από τους πρώτους ανθρωποειδείς πριν από περισσότερα από 400.000 χρόνια. Μέσα στις χιλιετίες από τότε, η περιέργειά μας για τον θάνατο γίνεται όλο και πιο περίπλοκη, με τις περισσότερες από τις πιο εξέχουσες θρησκείες και λαογραφικές παραδόσεις του κόσμου να επιδιώκουν να απαντήσουν στα μυστήρια του τέλους της ζωής. Ωστόσο, μόνο στα μέσα της δεκαετίας του 1900 η έρευνα για τον θάνατο έγινε αληθινή επιστήμη. Γνωστή ως θανατολογία, η μελέτη του θανάτου έχει δώσει συναρπαστικά στοιχεία για το πώς νιώθεις σωματικά όταν πεθαίνεις και πώς αντιδρά το μυαλό σε αυτές τις τελευταίες στιγμές. Μπορεί να ακούγεται σαν ένα ζοφερό πεδίο μελέτης, αλλά η θανατολογία έχει πράγματι ανακαλύψει μερικές εκπληκτικά καταπραϋντικές απαντήσεις στα μυστήρια του θανάτου.
Η Θανατολογία είναι ένας τομέας με μοναδική πρόκληση γιατί, όπως λένε, οι νεκροί δεν λένε παραμύθια. Πώς μπορείτε να μελετήσετε μια εμπειρία χωρίς απολογισμούς από πρώτο χέρι; Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος, αλλά οι ερευνητές έχουν μερικούς πόρους για να εργαστούν. Είτε το πιστεύετε είτε όχι, οι επιθανάτιες εμπειρίες, γνωστές στον ιατρικό τομέα ως NDEs, έρχονται να θεωρηθούν ως πολύτιμες αποδείξεις. Περιπτώσεις στις οποίες οι καρδιές των ανθρώπων σταμάτησαν αλλά αργότερα αναζωογονήθηκαν αποκάλυψαν απροσδόκητα ευρήματα τόσο για τη σωματική όσο και για τη συναισθηματική εμπειρία του θανάτου. Επιπλέον, υπήρξαν μερικές περιπτώσεις στις οποίες άνθρωποι πέθαναν πράγματι ενώ υποβλήθηκαν σε νευρολογική απεικόνιση, παρέχοντας την πιο οικεία ματιά στη θνησιμότητα που έχουν παρατηρήσει ποτέ οι γιατροί. Αποδεικνύεται ότι πολλές από τις προκαταλήψεις μας για τον θάνατο ήταν όλες ανάποδες.
Ο θάνατος δεν είναι στιγμιαίος
Narongrit Doungmanee/Getty Images
Έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε τον θάνατο ως μια μοναδική στιγμή - ένας γιατρός που στέκεται πάνω από ένα σώμα και δηλώνει, «Ώρα θανάτου, 4:52 μ.μ.», μέχρι το λεπτό. Αλλά στην πραγματικότητα δεν λειτουργεί έτσι ο θάνατος. Μοιάζει λιγότερο με το κλείσιμο ενός διακόπτη φώτων και περισσότερο σαν να κλείνεις έναν υπολογιστή, να τερματίζεις τα προγράμματα ένα προς ένα. Όταν η καρδιά σταματά, ορισμένα άλλα μέρη του σώματος μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα καθώς εξαντλούν σταδιακά τα ενεργειακά τους αποθέματα. Αυτό περιλαμβάνει τον εγκέφαλο, ο οποίος διατηρεί αρκετή δεσμευμένη ενέργεια για να συνεχίσει να λειτουργεί για ένα λεπτό ή περισσότερο αφού η καρδιά σταματήσει να χτυπά.
Εδώ μπαίνουν πραγματικά στο παιχνίδι οι λογαριασμοί NDE. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet το 2002 διαπίστωσε ότι 62 από τους 344 ασθενείς που είχαν αναζωογονηθεί μετά από καρδιακή ανακοπή είχαν NDEs, ή το 18%. Αυτοί οι άνθρωποι ανέφεραν ότι διατήρησαν μια αίσθηση επίγνωσης αφού σταμάτησε η καρδιά τους, που μερικές φορές διήρκεσε για αρκετά λεπτά πριν αποκατασταθεί η καρδιακή τους λειτουργία. Μερικοί ασθενείς λένε ότι μπορούν να αντιληφθούν το περιβάλλον τους ακόμα και όταν η καρδιά τους είναι σταματημένη, ενώ άλλοι αναφέρουν εξωσωματικές εμπειρίες όπως ταξίδια μέσα από σήραγγες φωτός ή ακόμα και συνάντηση με νεκρούς γνωστούς.
Ο εγκέφαλος δεν είναι το μόνο όργανο που συνεχίζει να λειτουργεί για μια περίοδο μετά τον καρδιακό θάνατο. Στην πραγματικότητα, κάθε μέρος του σώματος πεθαίνει με τον δικό του ρυθμό, κύτταρο με κύτταρο. Αυτό σημαίνει ότι χάνουμε τις αισθήσεις μας σταδιακά καθώς πεθαίνουμε, με ορισμένες έρευνες να υποδηλώνουν ότι η ακοή θα μπορούσε να είναι η τελευταία αίσθηση που χάνει το ανθρώπινο σώμα πριν από το θάνατο.
Ο θάνατος προκαλεί αύξηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας
Jian Fan/Getty Images
Ενώ ο εγκέφαλος μπορεί να διατηρήσει κάποια λειτουργικότητα μετά τη διακοπή της καρδιάς, εκτός εάν αποκατασταθεί η ροή του αίματος, θα ξεμείνει από οξυγόνο σύντομα. Ωστόσο, πριν ο εγκέφαλος κλείσει εντελώς, βιώνει στην πραγματικότητα μια τεράστια έκρηξη δραστηριότητας που ανταγωνίζεται οτιδήποτε βιώνουμε στη ζωή. Όταν η ροή του αίματος στον εγκέφαλο σταματά εντελώς, περνά σε κατάσταση υποξίας — πείνας με οξυγόνο — που πυροδοτεί μια άγρια σειρά γεγονότων.
Πρώτον, τα κύτταρα του εγκεφάλου αρχίζουν να πεθαίνουν, χάνοντας τα ηλεκτρικά τους φορτία στη διαδικασία. Τα επιζώντα μέρη του εγκεφάλου, που έχουν ειδοποιηθεί για την εκτυλισσόμενη ζημιά, κινούνται σε υπερένταση. Ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα (ΗΕΓ) που καταγράφονται από τους εγκεφάλους των ετοιμοθάνατων ασθενών αμέσως μετά την απομάκρυνση της υποστήριξης ζωής αποκαλύπτουν ένα τεράστιο κύμα στη δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυμάτων γάμμα υψηλής συχνότητας ακριβώς πριν από το θάνατο. Ακολουθεί μια περίοδος δραστηριότητας εγκεφαλικών κυμάτων χαμηλής συχνότητας και τελικά μια πλήρης διακοπή της δραστηριότητας, σχηματίζοντας μια διαδικασία τερματισμού λειτουργίας τριών σταδίων που ορισμένοι γιατροί έχουν ονομάσει "κύμα θανάτου".
Το αρχικό κύμα εγκεφαλικών κυμάτων γάμμα είναι συναρπαστικό επειδή αυτά είναι η υψηλότερη συχνότητα εγκεφαλικών κυμάτων και συνήθως συνδέονται με την εγρήγορση και την αυξημένη γνωστική λειτουργία. Ως εκ τούτου, είναι πιθανό ότι το άτομο που πεθαίνει θα μπορούσε να διατηρήσει κάποιο επίπεδο επίγνωσης, ή ακόμα και υψηλότερη επίγνωση από το συνηθισμένο, κατά τη διάρκεια αυτής της πρώτης φάσης του κύματος του θανάτου. Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί μερικοί άνθρωποι που είχαν NDEs μπορούν να αφηγηθούν τις εμπειρίες τους τόσο ζωντανά και υποδηλώνει ότι οι τελευταίες στιγμές της ζωής είναι πιο ξεκάθαρες από ό, τι υποθέταμε εδώ και καιρό.
Ο θάνατος ενεργοποιεί την ανάκληση μνήμης
Libre De Droit/Getty Images
Η φράση που συνδέεται πιο στενά με εμπειρίες κοντά στο θάνατο είναι πιθανώς, «Είδα όλη μου τη ζωή να αστράφτει μπροστά στα μάτια μου». Πράγματι, πολλοί άνθρωποι που έχουν αναζωογονηθεί από καρδιακή ανακοπή αναφέρουν ότι το NDE τους περιλάμβανε έντονες αναμνήσεις από όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Για άλλη μια φορά, τα δεδομένα EEG παρέχουν μια αρκετά σαφή απάντηση για το γιατί συμβαίνει αυτό. Τα εγκεφαλικά κύματα γάμμα εμφανίζονται κυρίως στον ιππόκαμπο, ο οποίος είναι η κύρια δομή που είναι υπεύθυνη για τη μνήμη. Το κύμα της δραστηριότητας των εγκεφαλικών κυμάτων γάμμα που ξεκινά το κύμα του θανάτου φαίνεται να ενεργοποιεί το κέντρο μνήμης του νου στο υψηλότερο επίπεδο.
Αυτό που είναι ιδιαίτερα συναρπαστικό είναι οι άλλες περιστάσεις στις οποίες έχει παρατηρηθεί παρόμοια δραστηριότητα εγκεφαλικών κυμάτων γάμμα. Για παράδειγμα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Neurophysiology το 2020 έδειξε ότι η δραστηριότητα των κυμάτων γάμμα αυξήθηκε όταν στους ανθρώπους δόθηκε μια πρόκληση μνήμης αντικειμένων πολύ παρόμοια με το κλασικό κόλπο με κύπελλα και μπάλες. Αυτό που βλέπουμε είναι ότι ο θάνατος φαίνεται να ενεργοποιεί τις δυνατότητες δημιουργίας και ανάκτησης της μνήμης μας. Δύο άλλες δραστηριότητες που έχει βρεθεί ότι ενεργοποιούν τα κύματα γάμμα του εγκεφάλου είναι η διαμεσολάβηση και το όνειρο. Όλα αυτά υποδηλώνουν μια μάλλον βαθιά ψυχική εμπειρία στις τελευταίες στιγμές της ζωής.
Ο εγκέφαλος πλημμυρίζει με χημικές ουσίες καθώς πεθαίνει ... και μερικοί μπορεί ακόμη και να αισθάνονται καλά
Jian Fan/Getty Images
Η αύξηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά την έναρξη του θανάτου δεν φέρνει απλώς μια αύξηση των κυμάτων γάμμα. πυροδοτεί επίσης την απελευθέρωση πολλών χημικών νευροδιαβιβαστών. Ο πιο κοινός νευροδιαβιβαστής στον εγκέφαλο είναι το γλουταμινικό, το οποίο συνδέεται στενά με τη μάθηση και τη λειτουργία της μνήμης, προσθέτοντας ένα ακόμη στρώμα αποδεικτικών στοιχείων για να εξηγήσει τι περνάει το μυαλό καθώς πεθαίνει. Ωστόσο, υπάρχουν μερικές άλλες χημικές ουσίες νευροδιαβιβαστών που απελευθερώνονται κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε τι περνάει το σώμα σε αυτές τις τελευταίες στιγμές. Συγκεκριμένα, ο θάνατος σχετίζεται με αύξηση των επιπέδων σεροτονίνης και ντοπαμίνης.
Η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη συνδέονται στενά με τη διάθεση, την αντίληψη του πόνου, την ευχαρίστηση, τη διέγερση και την εγρήγορση. Τα πιο κοινά αντικαταθλιπτικά δρουν αυξάνοντας τα επίπεδα σεροτονίνης του εγκεφάλου, ενώ πολλά από τα πιο διαβόητα ψυχαγωγικά φάρμακα αυξάνουν τα επίπεδα ντοπαμίνης. Υπάρχουν ακόμη και αποδείξεις ότι αυτές οι χημικές ουσίες του εγκεφάλου παίζουν σημαντικό ρόλο στην αγάπη. Εάν τέτοιες χημικές ουσίες που προκαλούν ευχαρίστηση απελευθερώνονται όταν πεθαίνουμε, τότε η έννοια του θανάτου ως απελευθέρωσης από τα βάσανα για τους άρρωστους στο τελικό στάδιο είναι αληθινή. Οι επαγγελματίες της παρηγορητικής φροντίδας το υποψιάζονταν εδώ και καιρό, με έναν ειδικό να γράφει για το BBC σχετικά με την παρατήρηση ενδείξεων ανακούφισης από τον πόνο στα πρόσωπα των ασθενών μετά το θάνατο. Αν και οι σκέψεις για θνησιμότητα δεν είναι ποτέ πραγματικά ευχάριστες, μπορεί να φέρει κάποια ανακούφιση να γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος και το σώμα μας είναι προσεκτικά προετοιμασμένοι να μας οδηγήσουν σε αυτό το όριο.
